Odkrywanie świata poprzez zabawę w oparciu o STEM to doskonały sposób na kształtowanie u dziecka samodzielności i krytycznego myślenia. Już w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym zaczynają one zadawać pytania, testować pomysły i uczyć się na błędach - a właśnie te procesy są fundamentem do nabycia takich umiejętności i cech.

Może nastąpić to dzięki prostym eksperymentom, takim jak mieszanie kolorów, budowanie mostu z klocków czy obserwowanie wzrostu roślin. To właśnie one pozwalają im zadawać pytania „dlaczego?”, analizować zależności, formułować przypuszczenia i świadomie je weryfikować. Kiedy dziecko przewiduje efekt zabawy, przeprowadza doświadczenie i porównuje swoje obserwacje z oczekiwaniami, uczy się logicznego i przyczynowo-skutkowego myślenia. Ten proces - od pytania, przez hipotezę, aż po wnioski - buduje samodzielność rozumowania najmłodszych, który będzie dla nich niezbędny zarówno w szkole, jak i w dorosłym życiu.

Dlaczego ta umiejętność przyda się w nauce? Bo krytyczne myślenie pomaga rozumieć, a nie tylko zapamiętywać. Dziecko, które potrafi analizować eksperyment, porównywać dowody i formułować wnioski, szybciej wychwytuje sens zadań matematycznych, potrafi przeprowadzić projekt na lekcji i wskazywać logiczne argumenty w prostych wypracowaniach. Zamiast uczyć się na pamięć, uczy się rozumieć mechanizmy - a to ułatwia radzenie sobie z nowymi zagadnieniami i buduje pewność siebie w klasie.

W praktyce STEM uczy dzieci obserwacji i formułowania pytań. Zamiast dawać gotowe odpowiedzi, skłania dzieci do przyjrzenia się zjawisku, postawienia pytania „dlaczego tak się dzieje?” i zachęca do wysnucia przypuszczeń, co do jego przyczyn i następstw. To proste „hipotezy” pomagają dziecku myśleć „krok po kroku” o różnych zjawiskach: od zauważenia czynników i uwarunkowań wywołujących określony efekt, poprzez przewidywanie dalszego przebiegu procesu, aż po sprawdzanie jego rezultatów.

Eksperymentowanie uczy też analizowania dowodów. Gdy mały badacz sprawdza, czy klocek zbudowany inaczej przewróci się szybciej, albo które nasionko wykiełkuje szybciej, obserwuje przyczyny i skutki. To rozwija umiejętność porównywania, wyciągania wniosków i poprawiania planu działania. Kształtuje to u dziecka przeświadczenie, że wiedza powstaje metodą „prób i błędów”, a nie tylko poprzez zapamiętywanie.

Rola rodzica w tych zadaniach jest kluczowa. Najbardziej wspierające jest stawianie otwartych pytań, słuchanie pomysłów dziecka i zachęcanie do samodzielnego testowania hipotez. Zamiast od razu poprawiać, można zapytać: „Jak to sprawdzimy?” albo „Co myślisz, że się stanie, jeśli…?” Chwalenie wysiłku i kreatywnego myślenia, zamiast samego efektu, buduje motywację do dalszego eksperymentowania.

Należy zwrócić uwagę na bezpieczeństwo i komfort w edukacyjnych zabaw z dzieckiem. Krótkie, dobrze przygotowane aktywności, łatwo dostępne materiały i stały nadzór sprawią, że dziecko będzie mogło odkrywać otaczający je świat i naukę bez ryzyka. Należy zadbać również o dokumentowanie aktywności dziecka. Warto zapisywać jego obserwacje, gromadzić rysunki, krótkie notatki czy zdjęcia - żeby dziecko widziało swój postęp i potrafiło opowiedzieć, co zaobserwowało i czego się nauczyło.

Warto pamiętać, że rozwijanie myślenia krytycznego przez STEM ma wymiar społeczny: wspólne projekty uczą współpracy, słuchania innych pomysłów i przyjmowania konstruktywnej krytyki. To przygotowuje dziecko nie tylko do nauki, ale i do codziennego życia, w którym umiejętność kooperowania i rozwiązywania problemów jest bezcenna.

A co to wszystko da najmłodszym w ich w przyszłości? Krytyczne myślenie to kluczowa umiejętność do życia w świecie pełnym informacji. Dziecko, które od najmłodszych lat sprawdza hipotezy i uczy się rozróżniać fakt od przypuszczenia, będzie lepiej radzić sobie z oceną np. źródeł informacji w internecie, analizą ofert pracy czy podejmowaniem finansowych decyzji. Umiejętność logicznego rozwiązywania problemów i wyciągania wniosków jest oczekiwana w wielu zawodach, a elastyczność myślenia pomaga dostosować się do zmieniającego się rynku pracy. Krytyczne myślenie sprzyja też kreatywności, bo gdy potrafisz testować pomysły i uczyć się na błędach, łatwiej wymyślić coś nowego.

Na koniec: myślenie krytyczne daje dziecku smak przygody. STEM daje wiele pretekstów do wspólnej zabawy z dorosłymi i rówieśnikami, a dla rozwoju dzieci najważniejsze są wspólne chwile spędzone z bliskimi oraz rozwijanie u niego „genu ciekawości”.

Najlepiej kierować się zasadą: „Zacznij od jednego prostego eksperymentu dziś, pochwal pomysł jutro i obserwuj, jak u twojego dziecka rozwija się krytyczne myślenie procentujące w jego przyszłości!”